[صفحه اصلی ]   [Archive] [ English ]  
:: صفحه اصلي :: درباره نشريه :: آخرين شماره :: تمام شماره‌ها :: جستجو :: ثبت نام :: ارسال مقاله :: تماس با ما ::
:: دوره 5، شماره 4 - ( 3-1396 ) ::
جلد 5 شماره 4 صفحات 76-102 برگشت به فهرست نسخه ها
تحلیل تغییرات جانبی مجرای رودخانه زرینه‌رود با استفاده از روش‌های ژئومورفومتریکی
منصور خیری زاده آروق ، محمدحسین رضائی مقدم، معصومه رجبی، رسول دانش فراز
دانش آموخته دکتری
چکیده:   (764 مشاهده)

مجرای رودخانه­های آبرفتی سیستم­های دینامیکی هستند که در معرض تغییرات مختلفی می­باشند. در این رابطه، جابجایی مجرا و فرایندهای مرتبط باعث مخاطراتی از قبیل آب شستگی پل­ها، تخریب جاده­های ارتباطی و از بین رفتن اراضی می­شود. ازاین‌رو، پایش و نظارت بر تغییرات مجرای رودخانه­ها ازجمله اقدامات اساسی در زمینه مدیریت رودخانه­ها و دشت­های سیلابی می­باشد. در تحقیق حاضر، تغییرات جانبی مجرای رودخانه زرینه­رود (جیغاتی­چای) در طی 30 سال گذشته بررسی‌شده است. این پژوهش متکی بر کارهای میدانی و آزمایشگاهی، تصاویر ماهواره­ای، نقشه­های توپوگرافی و زمین­شناسی و داده­های ایستگاه­های هیدرومتری می­باشد. به­‌منظور تحلیل­های کمّی از روش­ها و شاخص­های ژئومورفومتریک به همراه مدل HEC-RAS استفاده شد. مجرای رودخانه در بالادست سد انحرافی نوروزلو به دو بازه (از ابتدای بازه مطالعاتی تا شهرک صنعتی شاهین­دژ به‌عنوان بازه اول و از این شهرک تا محل سد مذکور به‌عنوان بازه دوم) و از پایاب سد انحرافی نورزولو تا چاله ارومیه به سه بازه (از پایاب این سد تا شهر میاندوآب به‌عنوان بازه سوم، از میاندوآب تا روستای چلیک به‌عنوان بازه چهارم و از این روستا تا مصب به‌عنوان بازه پنجم) تقسیم­بندی شد. پلان­فرم مجرا در بازه­های بالادست سد انحرافی از نوع مئاندری با میان­برهای شوت (میان­پشته­ای) می­باشد. از پایاب سد نوروزلو تا شهر میاندوآب، درنتیجه دخالت­های انسانی تبدیل به شبه­مئاندری شده و سپس دوباره الگوی مئاندری ظاهر می­شود. با اینکه توان رودخانه در بازه اول نسبت به سایر بازه­ها زیاد است اما به علت مواجهه با یک بستر آرمورینگ و برخورد کناره­های رودخانه به واحد کوهستان، از انجام کار ژئومورفیک محدودی برخوردار می­باشد. درحالی‌که توان نسبتاً بالای رودخانه، افزایش پهنه­های سیل­گیر، پوشش گیاهی پراکنده، کنترل محدود متغیر زمین­شناسی و فرسایش­پذیری زیاد مواد کناره باعث شده است که بازه دوم دارای بیشترین میزان دینامیک عرضی باشد. از پایاب سد نوروزلو تا شهر میاندوآب به علت برداشت شن و ماسه بستر و کناره­ها، رودخانه در بستری عریض و گود افتاده جریان می­یابد و ارتباط آن با دشت سیلابی خود قطع‌شده است. این شرایط تا حدودی در بازه پایین­دست نیز دیده می­شود و بنابراین ازنظر دینامیک جانبی، غیرفعال محسوب می­شود. در بازه انتهایی نیز خاصیت چسبندگی رس با توان پایین رودخانه و شیب ملایم کناره­ها توأم شده و توسعه و مهاجرت مئاندرها از آهنگ پایینی برخوردار شده است. نتایج نشان­دهنده افت چشمگیر دینامیک جانبی مجرا در طی 15سال گذشته است. شاخص­های ژئومورفومتریکی برای بازه­های پایاب سد نوروزلو نشان­دهنده دینامیک بسیار پایین و تنگ­شدگی مجرا در طی این بازه زمانی می­باشد. دلیل اساسی این امر مربوط به کاهش شدید دبی رودخانه (تقریباً دوسوم) و فعالیت­های انسانی می­باشد. کاهش دینامیک جانبی در بازه­های بالادست سد نوروزلو به‌صورت افت نرخ مهاجرت جانبی مجرا، کاهش قابل‌توجه رخداد میان­برهای شوت و تمایل بیشتر رودخانه به الگوی مئاندری نمایان شده است.

واژه‌های کلیدی: پلان‌فرم، تغییرات جانبی مجرا، ژئومورفومتری، مئاندر، زرینه‌رود.
متن کامل [PDF 1441 kb]   (246 دریافت)    
نوع مطالعه: پژوهشي | موضوع مقاله: تخصصي
دریافت: ۱۳۹۶/۳/۲۹ | پذیرش: ۱۳۹۶/۳/۲۹ | انتشار: ۱۳۹۶/۳/۲۹
فهرست منابع
1. خیری¬زاده آروق، منصور؛ رضائی مقدم، محمد حسین؛ رجبی، معصومه. 1395. کاربرد تکنیک حداقل مربعات در کمّی¬سازی و محاسبه تغییرات شعاع انحنای مئاندرهای مجرای رودخانه¬ها (مورد: رودخانه زرینه¬رود). چهارمین همایش ملی انجمن ایرانی ژئومورفولوژی.
2. رضایی مقدم، محمدحسین؛ رجبی، معصومه؛ دانشفراز، رسول؛ خیری زاده آروق، منصور. 1395. پهنه¬بندی و بررسی اثرات مورفولوژیکی سیلاب¬¬های رودخانه زرینه¬رود (از ساری¬قمیش تا سد نوروزلو). جغرافیا و مخاطرات محیطی، شماره هفدهم، صص 20-1.
3. رضایی¬مقدم، محمدحسین؛ ثروتی، محمدرضا؛ اصغری سراسکانرود، اصغر. 1391. بررسی الگوی پیچان¬رودی رودخانه قزل¬اوزن با استفاده از شاخص¬های ضریب خمیدگی و زاویه مرکزی، جغرافیا (فصلنامه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیای ایران)، سال دهم، شماره 34، صص 102-85.
4. سازمان آب منطقه¬ای آذربایجان غربی. 1370. طرح کنترل سیلاب رودخانه¬های زرینه¬رود و سیمینه¬رود، مرحله اول، جلد دوم، مطالعات ژئوتکنیک (کنترل سیلاب زرینه¬رود).
5. شریفی¬کیا، محمد؛ مال¬امیری، نعمت. 1392. آشکارسازی تغییرات الگوی مکانی رودخانه هیرمند و تحلیل مورفولوژیکی آن، پژوهش¬های ژئومورفولوژی کمّی، شماره 4، صص 160-149.
6. یمانی، مجتبی؛ فخری، سیروس. 1391. بررسی عوامل موثر در تغییرات الگوی رودخانه جگین در جلگه ساحلی مکران، جغرافیا (فصلنامه علمی- پژوهشی انجمن جغرافیای ایران)، دوره جدید، سال دهم، شماره 34، صص 159-141.
ارسال نظر درباره این مقاله
نام کاربری یا پست الکترونیک شما:

کد امنیتی را در کادر بنویسید >



XML   English Abstract   Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Analyzing Lateral Changes of the Zarrineh-Roud River Channel Using Geomorphometric Techniques. ژئو کمی. 2017; 5 (4) :76-102
URL: http://geomorphologyjournal.ir/article-1-761-fa.html
خیری زاده آروق منصور، رضائی مقدم محمدحسین، رجبی معصومه، دانش فراز رسول. تحلیل تغییرات جانبی مجرای رودخانه زرینه‌رود با استفاده از روش‌های ژئومورفومتریکی. پژوهشهای ژئومورفولوژی کمی. 1396; 5 (4) :76-102

URL: http://geomorphologyjournal.ir/article-1-761-fa.html

دوره 5، شماره 4 - ( 3-1396 ) برگشت به فهرست نسخه ها
مجله پژوهش‌های ژئومورفولوژی کمّی Quantitative Geomorphological Researches
Persian site map - English site map - Created in 0.055 seconds with 805 queries by yektaweb 3509